ESPR wyjaśnione: co rozporządzenie o ekoprojekcie oznacza dla firm

Czym jest ESPR?

ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation) to europejskie rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów - oficjalnie rozporządzenie (UE) 2024/1781, obowiązujące od 18 lipca 2024 r. Zastępuje starą dyrektywę o ekoprojekcie, która obejmowała tylko produkty związane z energią, i rozszerza podejście na niemal wszystkie produkty fizyczne.

Ważny szczegół na wstępie: ESPR to rozporządzenie, nie dyrektywa. Obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim UE, bez krajowej ustawy transponującej. Kto szuka „unijnej dyrektywy o paszporcie produktu”, niemal zawsze ma na myśli ESPR.

Cele: gospodarka obiegu zamkniętego zamiast produktów jednorazowych

ESPR ma uczynić produkty na rynku UE trwalszymi, łatwiejszymi do naprawy i bardziej cyrkularnymi. Konkretnie bierze na cel:

• Trwałość i naprawialność - produkty mają być używane dłużej i łatwiejsze do naprawy.
• Zawartość recyklingu i zdatność do recyklingu - więcej surowców wtórnych, lepsze projektowanie produktów pod recykling.
• Przejrzystość - kupujący mają móc prześledzić materiały, pochodzenie i wpływ na środowisko.
• Ślad zasobowy i węglowy - mierzalny i porównywalny między grupami produktów.

Cztery centralne instrumenty

1. Wymogi ekoprojektu dla grup produktów. Komisja Europejska ustala wymogi minimalne w aktach delegowanych - np. dotyczące trwałości, naprawialności czy zawartości recyklingu. Produkty, które ich nie spełniają, nie mogą być wprowadzane na rynek.
2. Cyfrowy Paszport Produktu (DPP). Instrument przejrzystości ESPR: odczytywalny maszynowo zbiór danych dla każdego produktu, dostępny przez kod QR. Jego dokładną zawartość również reguluje odpowiedni akt delegowany. Podstawy wyjaśniamy w naszym poradniku o DPP.
3. Zakaz niszczenia niesprzedanych produktów. Od 19 lipca 2026 r. duże firmy nie mogą już niszczyć niesprzedanych tekstyliów i obuwia; średnie firmy dołączają w 2030 r., małe są zwolnione. Kolejne grupy produktów mogą dojść.
4. Obowiązki przejrzystości. W przyszłości firmy będą musiały deklarować, ile niesprzedanych produktów utylizują i dlaczego.

Plan prac: kto idzie pierwszy?

W pierwszym planie prac ESPR (kwiecień 2025) Komisja Europejska wskazała priorytetowe grupy produktów:

Dla tych grup akty delegowane spodziewane są od ok. 2027 r.; odpowiedni obowiązek DPP staje się wiążący po okresie przejściowym, z reguły 18-miesięcznym. Kluczowe daty według branż zebraliśmy w poradniku Cyfrowy Paszport Produktu: wszystkie terminy.

Nie wszystko idzie przez ESPR: baterie podlegają odrębnemu unijnemu rozporządzeniu bateryjnemu ze stałą datą graniczną 18.02.2027, a zabawki nowemu unijnemu rozporządzeniu o bezpieczeństwie zabawek - szczegóły na naszych stronach branżowych baterie i e-bike’i oraz zabawki.

Co ESPR konkretnie oznacza dla Twojej firmy?

Krótkoterminowo obowiązek powstaje grupa produktów po grupie produktów - ale przygotowania są takie same we wszystkich branżach:

1. Sprawdź, czy jesteś objęty: czy Twoje produkty należą do grupy priorytetowej? Wtedy Twój realistyczny horyzont planowania to 2027-2029.
2. Zbuduj bazę danych: skład materiałowy, pochodzenie, certyfikaty i informacje o naprawach dla każdego artykułu - to rdzeń każdego przyszłego paszportu produktu i zarazem najbardziej czasochłonna część.
3. Zakotwicz procesy: kto utrzymuje dane, gdy zmieniają się dostawcy lub materiały? DPP to proces ciągły, nie jednorazowy projekt.

Do praktycznego wdrożenia - zbierania danych, walidacji względem danych obowiązkowych, publikacji przez kod QR - służy oprogramowanie DPP od SolveDPP. Ile to kosztuje, przedstawiamy w poradniku Ile kosztuje Cyfrowy Paszport Produktu?